Jedni mówią „remery”, inni „rymery”, a babcia mówiła po prostu „kolorowe kieliszki z kredensu”. Chodzi o to samo: kieliszki do wina na grubej nóżce, z kulistą czaszą, dziś najczęściej kolorową i pokrytą szlifem. Skąd te dwie nazwy i skąd w ogóle taki kształt?
Remer, rymer, remerek – która nazwa jest poprawna?
Każda jest w użyciu i każda oznacza ten sam kieliszek. „Remer” jest najbliższy oryginałowi, czyli niemieckiemu słowu Römer. „Rymer” to wersja spolszczona tak, jak się ją słyszy, a „remerek” to zdrobnienie, które przylgnęło do mniejszych egzemplarzy.
W sklepach i ogłoszeniach spotkasz wszystkie trzy formy, czasem w jednym opisie. Nawet producenci kryształu nie trzymają się jednej wersji. Ten sam komplet bywa opisany raz jako „remery”, raz jako „rymery”. Dla kupującego to nie ma znaczenia. Dla wyszukiwarki trochę ma, dlatego szukając starych kieliszków na aukcjach, wpisuj obie nazwy.
W słownikach języka polskiego trudno znaleźć ten wyraz. To typowe słowo z jezyka handlu i kolekcjonerów, a nie z literatury.
Skąd się wzięła nazwa Römer?
Najpewniej od łacińskiego vitrum Romarium, czyli „szkło rzymskie”. W dawnych niemieckich hutach do topienia nowego szkła dodawano stłuczkę ze starych, rzymskich naczyń, i od tego surowca nazwa miała przejść na gotowe kieliszki.
Bywa też podawane wyjaśnienie od niderlandzkiego czasownika roemen, czyli „chwalić, sławić”, jakby remer był kielichem do wznoszenia toastów. Brzmi ładnie, ale językoznawcy uważają je za mało prawdopodobne, bo niderlandzkie „oe” wymawia się jak „u”, a nie jak „ö”.
Pierwszy zapis słowa pochodzi z 1501 roku, z Neuss nad Renem. To ważne, bo region Nadrenii od początku łączy się z remerem nierozerwalnie. Remer był kieliszkiem do białych win reńskich.
Jak wyglądały pierwsze remery?
Zupełnie inaczej niż dzisiejsze. Były zielone, grube i dość toporne, bo robiono je z tzw. szkła leśnego, wytapianego w hutach w środku lasów, gdzie było dużo drewna na opał i popiołu do produkcji.
Przodkiem remeru był w XVI wieku kubek zwany Berkemeyer. Miał gruby, obsypany szklanymi guzkami spód, na którym stała stożkowa ścianka. Nóżki właściwie nie było widać. W XVII wieku z tej formy wyrósł klasyczny remer:
- stopa z karbowanym pierścieniem, często nawijana z cienkiej szklanej nitki,
- pusta w środku, gruba nóżka obsypana szklanymi guzkami w kształcie jagód (po niemiecku Beerennuppen),
- czasza w kształcie czarki, jabłka albo jajka.
Guzki na nóżce często tłumaczy się względami praktycznymi. W czasach, gdy jadło się rękami, a sztućce nie były powszechne, chropowata nóżka nie wyślizgiwała się z tłustych palców. Podobnie tłumaczy się zielony kolor: miał maskować zmętnienia i osady, które w ówczesnym winie były czymś zupełnie normalnym.
Jak remer stał się kolorowym kieliszkiem ze szlifem?
Stopniowo, przez trzy stulecia. W XVIII wieku ustaliła się kielichowa czasza, a obok naturalnej zieleni pojawiły się inne kolory: oliwkowy, kobaltowy i brązowy. Guzki na nóżce zaczęły znikać, a karbowana stopa ustępowała gładkiej.
Prawdziwy przełom przyszedł w XIX wieku. Moda na „staroniemieckie” wnętrza sprawiła, że huty zaczęły robić remery w każdym kolorze, malowane emalią, szlifowane i grawerowane w winorośl, herby czy kwiaty. Zieleń szkła leśnego produkowano już sztucznie, a obok niej pojawiły się czasze rubinowe, bursztynowe i bezbarwne. Nóżka i stopa często zlewały się w jedną całość, a brzegi bywały złocone.
Ważnymi ośrodkami produkcji remerów w XIX i XX wieku były huty w Theresienthal, Wadgassen (należącej do Villeroy & Boch), Kolonii-Ehrenfeld i Rheinbach. Stamtąd moda rozeszła się po Eurpoie, także do Czech, na Śląsk i do Polski.
Remery w polskich domach
W Polsce kolorowe remery na dobre zadomowiły się w drugiej połowie XX wieku. Polskie huty kryształu produkowały je w dużych ilościach, częściowo na eksport, i zestaw sześciu kolorowych kieliszków stał się klasycznym prezentem ślubnym i imieninowym.
Stąd biorą się kredensy pełne rubinowych, szmaragdowych i kobaltowych kieliszków, z których mało kto pił na co dzień. Wyciągało się je od święta. Dzisiaj te same kieliszki wracają do łask, zarówno jako znaleziska z targów staroci, jak i jako nowe komplety z polskich szlifierni.
Ciekawostka: w wielu polskich domach remer nie miał wiele wspólnego z białym winem reńskim. Nalewano do niego nalewki, wino owocowe albo słodkie wino deserowe, czyli to, co akurat stało na stole. Kieliszek z niemieckiej winnicy dostał u nas zupełnie nowe życie.
Po czym poznać, że to remer, a nie zwykły kieliszek?
Po trzech cechach naraz: grubej nóżce, kulistej lub jajowatej czaszy i zwykle kolorowym szkle. Sama kolorowa czasza to za mało, bo kolorowe kieliszki do wina mają też inne kształty.
| Cecha | Remer | Typowy kieliszek do białego wina |
|---|---|---|
| Nóżka | gruba, często fasetowana | cienka, gładka |
| Czasza | kulista, jajowata albo lekko rozchylona | tulipan zwężony u góry |
| Ścianka | gruba, ze szlifem | cienka, gładka |
| Pojemność | zwykle 200–280 ml | zwykle 250–400 ml |
| Kolor | najczęściej kolorowa czasza, bezbarwna nóżka | zwykle w całości bezbarwny |
Współczesne remery z kryształu mają prawie zawsze kolorową czaszę i bezbarwną nóżkę ze stopą. Kolor jest tylko cienką warstwą na zewnątrz czaszy. Szlifierz przecina tę warstwę i odsłania bezbarwny kryształ pod spodem, a z tych przezroczystych nacięć powstaje wzór: młynek, krata, ananas, oliwka.
Ile dokładnie mieści remer i ile się do niego nalewa, opisujemy w tekście o tym, jaka pojemność kieliszka do wina ma sens.
Remer z ręcznym szlifem – co to właściwie znaczy?
To znaczy, że wzór na kieliszku wyciął człowiek, a nie maszyna. Szlifierz trzyma kieliszek w dłoniach i dociska go do obracającej się tarczy. Każde nacięcie robi osobno, na wyczucie, kontrolując głębokość i kąt.
W dużych fabrykach wzór powstaje inaczej. Albo jest odciśnięty w formie podczas formowania szkła, albo wycinają go automaty, które powtarzają ten sam ruch z dokładnością do setnych części milimetra. Wynik jest równy, przewidywalny i tańszy.
Ręczny szlif ma inne zalety. Nacięcia są głębsze i ostrzejsze, więc kryształ łapie więcej światła. A ponieważ człowiek nie jest maszyną, każdy remer w komplecie różni się minimalnie od sąsiada. Nie są to błędy, tylko ślad ręki. Dla wielu osób właśnie to jest najcenniejsze: kieliszek, którego drugiego takiego nie ma. W małych polskich szlifierniach ręcznie szlifowane remery powstają nadal w klasycznych wzorach: młynku, kracie, ananasie i oliwce, najczęściej w kompletach po sześć sztuk o pojemności 250 lub 280 ml.
Ogólny poradnik o wyborze kieliszków znajdziesz w tekście o tym, jak wybrać kieliszki do wina.
Jakie wzory szlifu spotyka się na remerach?
Kilka klasycznych, które powtarzają się od dziesięcioleci, w różnych wariantach u różnych szlifierzy. Nazwy nie są ujednolicone, więc ten sam wzór w dwóch sklepach może nazywać się inaczej.
- Młynek – wirujące, zakrzywione nacięcia przypominające wiatraczek albo gwiazdę w ruchu. Chyba najbardziej rozpoznawalny wzór na kolorowym krysztale.
- Krata – siatka ukośnych nacięć tworzących romby. Prosta, geometryczna, dobrze wygląda w każdym kolorze.
- Ananas – krata połączona z wachlarzem nacięć u góry, przez co wzór przypomina owoc ananasa.
- Oliwka – owalne, wypukłe szlify w kształcie oliwek, często łączone z młynkiem albo kratą.
- Łezki i siatka – pionowe, wydłużone nacięcia w górnej części czaszy i drobna siatka pod nimi. Bywa nazywany wzorem francuskim.
Na stopie remeru prawie zawsze jest jeszcze gwiazda, czyli promieniste nacięcia od spodu. Widać ją przez szkło, kiedy kieliszek stoi na stole. Więcej o tym, jak powstają wzory na kolorowym krysztale, znajdziesz w dziale Szlif na kolorze.
Jak odróżnić stary remer od nowego?
Najłatwiej po śladach używania. Stary remer, który przez lata stał w kredensie i bywał wyciągany na święta, ma zwykle drobne, koliste rysy na spodzie stopy. Tworzą je setki przesunięć po stole i półce. Nowy kieliszek ma spód gładki jak lustro.
Inne wskazówki:
- Kolor – w starych kompletach odcienie potrafią się różnić między sztukami bardziej niż w nowych, bo barwienie szkła było mniej powtarzalne.
- Krawędzie szlifu – w egzemplarzach myjących się latami w zmywarce są matowe i lekko zaokrąglone. Ręcznie myte zachowują ostrość.
- Naklejki i metki – stare remery czasem mają jeszcze resztki papierowych nalepek z nazwą huty. To cenna informacja przy wycenie.
- Komplet – sześć identycznych kieliszków w oryginalnym pudełku to dziś rzadkość. Pojedyncze sztuki są łatwiejsze do znalezienia, ale mniej warte.
Nowe remery z ręcznym szlifem łatwo poznać po świeżości nacięć: krawędzie lśnią, a w kolorowej warstwie widać ostre, czyste przejścia do bezbarwnego kryształu.
Jak dbać o remery, stare i nowe?
Ręcznie i bez pośpiechu. Remery myje się w letniej wodzie z odrobiną płynu, trzymając za czaszę, a nie za stopę, bo gruba nóżka daje złudne poczucie, że kieliszek wszystko wytrzyma. Przy przekręcaniu stopy łatwo ją oderwać.
Zmywarka to dla kolorowego kryształu najgorsze, co może go spotkać. Gorąca woda i detergenty matowią szlif, a uderzenia o kosz obijają krawędzie. Po myciu wycieraj kieliszek od razu, lnianą albo bawełnianą ściereczką, wtedy nie zostają zacieki z kamienia. Przechowuj go na stopie, nie do góry dnem.
Remery dziś – tylko do kredensu?
Wcale nie. Coraz więcej osób używa ich normalnie, do białego i różowego wina, do nalewek i do wody na odświętnym stole. Gruba nóżka sprawia, że remer stoi pewnie nawet na lnianym obrusie, a kolorowe kieliszki ułatwiają gościom odróżnienie swojego od cudzego.
Remery dobrze wyglądają też w nowoczesnych wnętrzach, zwłaszcza w jednym kolorze. Sześć czarnych albo kobaltowych kieliszków na prostym dębowym stole robi zupełnie inne wrażenie niż tęczowy komplet z lat 80. Jedno i drugie ma swój urok.
Remery i rymery – pytania i odpowiedzi
Czy remer i rymer to ten sam kieliszek?
Tak. To dwie wersje tej samej nazwy, pochodzącej od niemieckiego Römer. Używa się ich zamiennie.
Do jakiego wina jest remer?
Tradycyjnie do białego, zwłaszcza reńskiego i mozelskiego. W Polsce nalewa się do niego też wino owocowe, różowe i nalewki.
Dlaczego remery mają grubą nóżkę?
To spadek po dawnych, pustych w środku nóżkach obsypanych szklanymi guzkami. Gruba nóżka daje też stabilność i miejsce na szlif.
